భారతదేశంలో ఆధిపత్య శక్తిగా ఎదగడంలో ఆర్ఎస్ఎస్ ప్రయాణం
( ఆర్ఎస్ఎస్ శతాబ్ది ప్రత్యేకం.)🚩
1926 మే 28న నాగ్పూర్లోని మోహితే వాడాలో ఒక ప్రశాంతమైన ఉదయం, 15-20 మంది యువకుల బృందం ఒక పొలంలో కళ్లద్దాలు ధరించిన ఓ వైద్యుడి కవాతులో గుమిగూడింది. వారు ఖాకీ యూనిఫాం ధరించి, భారతదేశ రాజకీయ సంస్కృతి సత్యాగ్రహం, నిరసనలకు తెలియని కసరత్తుల ద్వారా వరుసలలో నిలబడ్డారు. ఈ నవజాత ప్రయోగం మధ్యలో కేశవ్ బలిరామ్ హెడ్గేవార్ ఉన్నారు.
ఆయన గాంధేయ ఆదర్శవాదం, విప్లవాత్మక జాతీయవాదం రెండింటి ద్వారా రూపుదిద్దుకున్నారు. కానీ భారతదేశపు నిజమైన సమస్య వేరే చోట ఉందని ఆయన నమ్మారు: హిందువుల అనైక్యత, బలహీనత. 1925లో హెడ్గేవార్ కేవలం ఐదుగురు సభ్యులతో స్థాపించిన రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ (ఆర్ఎస్ఎస్) మొదటి శాఖ అయిన ఈ చిన్న సమావేశం, ఆ సమయంలో నాగ్పూర్ వెలుపల ఉన్న కొద్దిమంది మాత్రమే గమనించిన ఊహాత్మక చర్య. అయినప్పటికీ, ఒక శతాబ్దం తర్వాత, ఆర్ఎస్ఎస్ భారతదేశంలో అత్యంత శక్తివంతమైన శక్తులలో ఒకటిగా ఎదిగింది.
దాని నుండి స్పూర్తితో ఏర్పడిన రాజకీయ పార్టీ భారతీయ జనతా పార్టీ (బిజెపి) ద్వారా భారత దేశంలోపూర్తి ఆధిపత్యాన్ని అధిష్టించింది. హెడ్గేవార్ నిరాడంబరమైన ప్రారంభం నుండి, దశాబ్దాల అనుమానాలు, నిషేధాలు, ప్రాముఖ్యత లేకుండా చేయడం ద్వారా, పాలక వర్గం సైద్ధాంతిక కేంద్రంగా దాని ప్రస్తుత పాత్ర వరకు, ఆర్ఎస్ఎస్ ప్రయాణం దాని స్థితిస్థాపకత, అనుకూలతకు గొప్పది. దాని అధిపతులు ఈ ప్రయాణపు ముఖాలుగా ఉన్నారు.
కానీ లోతైన కథ ఏమిటంటే, భారతదేశం ఒక హిందూ రాష్ట్రంగా తప్పనిసరిగా ఉండాలనే ప్రాథమిక నమ్మకాన్ని ఎప్పటికీ వదులుకోకుండా మనుగడ సాగించడానికి, విస్తరించడానికి నిరంతరం తనను తాను తిరిగి కనుగొన్న సంస్థ.
🚩RSS శాఖను ఏర్పర్చడం…
హెడ్గేవార్ సొంత పథం 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో భారతదేశపు ఉత్సాహాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. బాల గంగాధర్ తిలక్ ప్రేరణతో, బ్రిటిష్ వ్యతిరేక విప్లవకారులకు రహస్య సమాజంగా పనిచేసే ఫిట్నెస్ క్లబ్ అయిన అనుశీలన్ సమితితో అనుబంధం ద్వారా రూపుదిద్దుకున్న వైద్య నిపుణుడు. ఆయన ఉత్సాహభరితమైన కాంగ్రెస్ కార్యకర్త. గాంధీ సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో అరెస్టుకు కూడా గురయ్యారు.
కానీ ఖిలాఫత్ ఆందోళనకు మహాత్మాగాంధీ మద్దతు, హిందూ-ముస్లిం ఐక్యతకు కాంగ్రెస్ ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం ఆయనను నిరాశపరిచింది. హిందూ మహాసభతో కొంతకాలం సహవాసం తర్వాత, హెడ్గేవార్ తనదైన శైలిలో ముందుకు సాగాలని నిర్ణయించుకున్నారు. డాక్టర్ హెడ్గేవార్, పరిచయ్ ఏవం వ్యక్తిత్వలో, ఆర్ఎస్ఎస్ చరిత్రకారుడు సి పి భిషికర్ హెడ్గేవార్ నిరాశను ఇలా నమోదు చేశారు:
“ముస్లింలకు అవసరమైన దానికంటే ఎక్కువ సహకారాన్ని అందించాలనే గాంధీజీ విధానం డాక్టర్ సాహబ్కు ఆమోదయోగ్యం కాదు. ఆయన దీనిని గాంధీజీకి కూడా తెలియజేశారు.” “వేర్పాటువాద మార్గాన్ని ఎంచుకున్న కరుడుగట్టిన ముస్లింలను, వారి ప్రేరేపకులైన ఆంగ్లేయులను విజయవంతంగా ఎదుర్కోవాలంటే, ఏకైక పరిష్కారం (భారతదేశం) నిజమైన జాతీయ సమాజమైన హిందూ సమాజం వ్యవస్థీకృతం కావడమే” అని హెడ్గేవార్ ఒక నిర్ణయానికి వచ్చారని భిషికర్ ఇంకా పేర్కొన్నాడు.
ఆర్ఎస్ఎస్ ఒక రాజకీయ పార్టీగా కాకుండా హిందువులను వ్యవస్థీకరించడానికి ఒక సాంస్కృతిక సంస్థగా పుట్టింది.
🚩హెడ్గేవార్ ఆవిష్కరణ శాఖ: శారీరక శిక్షణ, సైద్ధాంతిక విద్య (బౌధిక్), హిందూ ఐక్యత ఆచారాలను కలిపి రోజువారీ ఒక గంట సమావేశం. ది బ్రదర్హుడ్ ఇన్ సాఫ్రాన్ (1987)లో వాల్టర్ కె ఆండర్సన్, శ్రీధర్ డామ్లే, హెడ్గేవార్ “సమాజపు పునరుద్ధరించిన భావాన్ని అనుసరించడంలో, సంకుచిత వైరుధ్యాలను, సామాజిక రుగ్మతను అధిగమించగల సోదరభావాన్ని స్థాపించడానికి ఉద్దేశించిన శిక్షణా వ్యవస్థను ఎలా రూపొందించారో” వివరిస్తారు.
బ్రిటిష్ వారు సంఖ్యాపరంగా తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, హిందువులు అనైక్యత, పరాక్రమం (శౌర్యం), పౌర స్వభావం లేకపోవడం వల్లనే భారతదేశాన్ని పాలించగలరని హెడ్గేవర్ విశ్వసించారు. ఆయన సమాధానం: “శక్తివంతమైన హిందూ యువతకు విప్లవాత్మక ఉత్సాహంతో క్రమబద్ధంగా శిక్షణ ఇవ్వడం”. హెడ్గేవార్ ఆవిష్కరణలలో రాజకీయ ప్రముఖుల నుండి ప్రోత్సాహాన్ని కోరుకునే బదులు, విద్యావంతులైన మధ్యతరగతి యువత, ఉపాధ్యాయులు, గుమస్తాలు, అనాథలను కూడా ఉద్దేశపూర్వకంగా లక్ష్యంగా చేసుకుని నియామక వ్యూహాన్ని రూపొందించడంలో ఉంది.
“ఇతరులు వారిని కేవలం ఒక సమూహంలో భాగంగా భావించారు. హెడ్గేవార్ వారిని సామాజిక, సాంస్కృతిక ఉద్యమాల నాయకులుగా తీర్చిదిద్దారు” అని హెడ్గేవార్ పై ఒక పుస్తకం రాసిన మాజీ రాజ్యసభ సభ్యుడు రాకేష్ సిన్హా పేర్కొన్నారు. ప్రారంభం నుండి, హెడ్గేవార్ సంస్థ భవిష్యత్తు నాయకత్వాన్ని సిద్ధం చేయడంలో కూడా పెట్టుబడి పెట్టారు.
“గురూజీ (ఎంఎస్ గోల్వాల్కర్), దేవరస్ జీ (బాలాసాహెబ్ దేవరస్) ఇద్దరినీ డాక్టర్ సాహబ్ తీర్చిదిద్దారు. వారు తదుపరి 50 సంవత్సరాలు సంస్థను విస్తరించి నడిపించారు” అని ప్రస్తుత ఆర్ఎస్ఎస్ ప్రచార ప్రముఖ్ సునీల్ అంబేకర్ చెప్పారు. హెడ్గేవార్ రాజకీయ వైరం పట్ల వైఖరి సంఘ్పై విమర్శలను రేకెత్తించింది.
హెడ్గేవార్ స్వయంగా ‘జంగిల్ సత్యాగ్రహం’లో పాల్గొన్నప్పటికీ, ఆ సంస్థ కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని పౌర అవిధేయతకు దూరంగా ఉంది. ఆయన వారసుడు మాధవ్ సదాశివ్ గోల్వాల్కర్ కాలంలో కూడా ఈ వైఖరి కొనసాగింది. ఆ సమయంలో ఆర్ఎస్ఎస్ ఒక సంస్థగా క్విట్ ఇండియా ఉద్యమానికి దూరంగా ఉంది. ఆండర్సన్, డామ్లే గమనించినట్లుగా, “ఆరంభం నుండి, ఆర్ఎస్ఎస్ ప్రభుత్వ ఆంక్షల అవకాశాలను తగ్గించడానికి రాజకీయ అధికారం పట్ల జాగ్రత్తగా, ఘర్షణ లేని విధానాన్ని అవలంబించింది.” “జైలుకు వెళ్లడం అనేది ఆప్టిక్స్ దేశభక్తి” అని, “దేశం కోసం జీవించడం” మరింత ముఖ్యమని హెడ్గేవార్ వాదించారు.
🚩నిషేధం నుండి విస్తరణ వరకు.
1940లో హెడ్గేవార్ మరణించినప్పుడు, సంఘ్ ఇంకా చిన్నగా ఉంద. కానీ ఆయన వారసుడు గోల్వాల్కర్ దానిని జాతీయ శక్తిగా మార్చారు. బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో జంతుశాస్త్ర అధ్యాపకుడైన గోల్వాల్కర్ లేదా “గురూజీ” కేవలం 34 సంవత్సరాల వయసులో సంఘ్ అధిపతి అయ్యారు. గోల్వాల్కర్ భావజాలం, సంస్థాగత స్వరూపం అందించారు. ఆయన రచనలు – `మేము లేదా మన జాతీయత’ ఈ అంశాన్ని వివరించింది (1939). బంచ్ ఆఫ్ థాట్స్ (1966) – ఆర్ఎస్ఎస్ కు మేధోపరమైన మూలాన్ని అందించాయి.
కేంబ్రిడ్జ్కు చెందిన నేహా చౌదరి, లీడ్స్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన సారంగ్ నారాయణ్, తమ ‘హిందూత్వ ఇన్ ది షాడో ఆఫ్ ది మహాత్మా’ అనే పత్రంలో, గోల్వాల్కర్ ఆర్ఎస్ఎస్ ను సైద్ధాంతికంగా విభిన్నంగా ఉంచుతూ సత్యాగ్రహం వంటి గాంధీ భావనలను ఎలా స్పృహతో స్వాధీనం చేసుకున్నారో గమనించండి. అయితే, గోల్వాల్కర్ అతిపెద్ద సహకారం సంఘ్ అట్టడుగు విస్తరణ.
గోల్వాల్కర్ నాయకత్వంలో, ఆర్ఎస్ఎస్ కొన్ని రాష్ట్రాలలో మాత్రమే శాఖలను కలిగి ఉండటం నుండి దేశవ్యాప్త ఉనికిని స్థాపించడం వరకు పరిణామం చెందింది. అవివాహితులు, పూర్తికాల ప్రచారక్ లతో తమ జీవితాన్ని సంస్థకు అంకితం చేసే ప్రచారక్ వ్యవస్థను ఆయన క్రమబద్ధీకరించారు. ఇది ఆర్ఎస్ఎస్ కు వెన్నెముకగా మారింది. 1973 నాటికి, ఈ వ్యవస్థ అటల్ బిహారీ వాజ్పేయి, తరువాత నరేంద్ర మోదీతో సహా భారత రాజకీయాల్లో ప్రముఖ స్థానాలను ఆక్రమించిన నాయకులను తయారు చేసింది.
ఆర్ఎస్ఎస్ ప్రకారం, గోల్వాల్కర్ సిద్ధాంత నిర్మాణంలో విస్తరిస్తున్న సంస్థ అంతటా సైద్ధాంతిక స్థిరత్వాన్ని నిర్ధారించే ప్రచారక్ల కోసం సమగ్ర శిక్షణా వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేయడం కూడా ఉంది. కానీ స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన వెంటనే, సంక్షోభం ఏర్పడింది. 1948లో మాజీ స్వయంసేవక్ అయిన నాథూరామ్ గాడ్సే గాంధీ హత్యతో ఆర్ఎస్ఎస్పై నిషేధం విధించారు. వేలాది మందిని అరెస్టు చేశారు.
సంస్థ ప్రత్యక్ష ప్రమేయం బైటపడనప్పటికీ, కళంకం తీవ్రంగా ఉంది. ఆర్ఎస్ఎస్ రాజ్యాంగ మార్గాలకు, రాజకీయేతర నిబద్ధతకు కట్టుబడి ఉన్న లిఖిత రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించిన తర్వాత, ప్రభుత్వం 1949లో మాత్రమే నిషేధాన్ని ఎత్తివేసింది. ఈ బలవంతపు క్రమశిక్షణ సంస్థను బలోపేతం చేసింది. భారతీయ జనసంఘ్ సహా బహుళ అనుబంధ సంస్థలను ఆర్ఎస్ఎస్ సృష్టించింది. ఇది నేరుగా రాజకీయాల్లో పాల్గొంది.
నిషేధం తర్వాత కాలంలో, అఖిల భారతీయ విద్యార్థి పరిషత్ (ఎబివిపి), వనవాసి కళ్యాణ్ ఆశ్రమం, భారతీయ మజ్దూర్ సంఘ్ (బిఎంఎస్), విశ్వ హిందూ పరిషత్ (వి హెచ్ పి), భారతీయ శిక్షా మండల్ (బిఎస్ఏం) వంటి ఇతర అనుబంధ సంస్థలు రూపుదిద్దుకున్నాయి. ప్రతి ఒక్కటి సంఘ్ పరిధిని కొత్త సామాజిక రంగాలలోకి విస్తరించింది. 1970ల నాటికి, ఆర్ఎస్ఎస్ దేశవ్యాప్తంగా ఒక నెట్వర్క్గా మారింది. అనుమానం, నిషేధాలను తట్టుకునేంత సామర్ధ్యం ఏర్పరచుకొని, సమీకరణకు ప్రత్యామ్నాయ ధ్రువంగా వ్యవహరించేంత క్రమశిక్షణ కలిగి ఉంది.
source: సేకరణ