భారతదేశంలో LPG చరిత్ర

భారతదేశంలో LPG చరిత్ర: ప్రారంభం నుంచి ఇప్పటి వరకు ధరలు, కనెక్షన్ల పెరుగుదల

భారతదేశంలో లిక్విఫైడ్ పెట్రోలియం గ్యాస్ (LPG) ప్రయాణం కొన్ని దశాబ్దాల క్రితం ప్రారంభమైంది. ఇది భారతీయ వంట గదుల్లో విప్లవాత్మక మార్పులు తీసుకువచ్చింది. దీని చరిత్రలోని ముఖ్య ఘట్టాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:

భారతదేశంలో LPG చరిత్ర: ముఖ్య మైలురాళ్లు

భారతదేశంలో LPG చరిత్ర: ఆద్యంతం మార్పులు

1. ప్రారంభం (1950వ దశకం):

భారతదేశంలో LPG వినియోగం 1955లో ప్రారంభమైంది. బర్మా షెల్ (ప్రస్తుతం భారత్ పెట్రోలియం – BPCL) సంస్థ ముంబైలో మొదటిసారిగా వంట గ్యాస్‌ను ప్రవేశపెట్టింది. అప్పట్లో ఇది కేవలం సంపన్నులకు మరియు పెద్ద నగరాలకే పరిమితమై ఉండేది.

2. ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల రాక (1960 – 1970):

1960వ దశకంలో ఇండియన్ ఆయిల్ కార్పొరేషన్ (IOCL) రంగ ప్రవేశం చేసింది. ‘ఇండేన్’ (Indane) బ్రాండ్‌తో 1965లో పాట్నా మరియు కోల్‌కతాలో గ్యాస్ కనెక్షన్లను ప్రారంభించారు. మెల్లమెల్లగా హిందుస్థాన్ పెట్రోలియం (HPCL) కూడా ఈ రంగంలోకి వచ్చింది.

3. విస్తరణ దశ (1980 – 1990):

ఈ సమయంలో ప్రభుత్వం LPGని సామాన్యులకు అందుబాటులోకి తీసుకురావాలని నిర్ణయించింది. వెయిటింగ్ లిస్టులు ఎక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, పట్టణ ప్రాంతాల్లో కట్టెల పొయ్యిల స్థానంలో గ్యాస్ సిలిండర్లు రావడం మొదలైంది.

4. సరళీకరణ మరియు సంస్కరణలు (2000 తర్వాత):

• DBTL (పహల్) పథకం: గ్యాస్ సబ్సిడీ నేరుగా వినియోగదారుల బ్యాంకు ఖాతాల్లో జమ చేసే విధానాన్ని ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టింది. దీనివల్ల మధ్యవర్తుల బెడద తగ్గింది.

• PMUY (ప్రధాన మంత్రి ఉజ్వల యోజన – 2016): ఇది భారతదేశ LPG చరిత్రలో అతిపెద్ద మైలురాయి. పేద కుటుంబాలకు, ముఖ్యంగా గ్రామీణ మహిళలకు ఉచితంగా గ్యాస్ కనెక్షన్లు అందించడం ద్వారా దేశవ్యాప్తంగా LPG వినియోగం భారీగా పెరిగింది.

ప్రస్తుత పరిస్థితి:

నేడు భారతదేశంలో దాదాపు 90% పైగా గృహాలకు LPG సౌకర్యం ఉంది. పైప్‌డ్ నేచురల్ గ్యాస్ (PNG) కూడా పెద్ద నగరాల్లో అందుబాటులోకి వస్తోంది.

భారతదేశంలో వంట గ్యాస్‌గా ఉపయోగించే Liquefied Petroleum Gas(LPG) ప్రస్తుతం కోట్లాది కుటుంబాల జీవితంలో ముఖ్యమైన భాగంగా మారింది. ఒకప్పుడు కేవలం కొద్ది వేల కుటుంబాలకు మాత్రమే అందుబాటులో ఉన్న ఈ సౌకర్యం, ఇప్పుడు దేశంలోని చాలా ఇళ్లలో వంటకు ప్రధాన ఇంధనంగా ఉపయోగించబడుతోంది. అయితే ఈ ప్రయాణంలో LPG ధరలు కూడా గణనీయంగా పెరిగాయి. 1955లో ప్రారంభమైన LPG సేవలు ఎలా అభివృద్ధి చెందాయి, ధరలు మరియు కనెక్షన్లు ఎలా మారాయి అనే విషయాలను పరిశీలిస్తే ఆసక్తికరమైన చిత్రణ కనిపిస్తుంది.

LPG ప్రారంభం – 1955

భారతదేశంలో గృహ LPG పంపిణీ 1955లో ప్రారంభమైంది. మొదటగా ప్రభుత్వ సంస్థ Indian Oil Corporation ముంబై నగరంలో గ్యాస్ సిలిండర్ల సరఫరాను ప్రారంభించింది. ప్రారంభ దశలో LPG వినియోగం చాలా పరిమితంగా ఉండేది. సుమారు 2,000 నుంచి 3,000 వరకు మాత్రమే కనెక్షన్లు ఉండేవి. ధర కూడా అప్పట్లో చాలా తక్కువగా ఉండేది – సుమారు ₹7 నుంచి ₹8 మధ్య ఒక సిలిండర్ ధర ఉండేది.

అప్పుడు LPG ప్రధానంగా నగరాల్లో ఉన్న కొద్ది మంది కుటుంబాలు మాత్రమే ఉపయోగించేవి. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఎక్కువగా మట్టికట్టెలు, బొగ్గు, కిరోసిన్ వంటివే వాడేవారు.

1990ల వరకు LPG విస్తరణ

1980ల తర్వాత LPG వినియోగం క్రమంగా పెరుగుతూ వచ్చింది. 1990 ప్రాంతానికి వచ్చేసరికి ఒక సిలిండర్ ధర సుమారు ₹51కి చేరింది. 1995లో అది ₹73 వరకు పెరిగింది.

1998 నాటికి LPG ధర సుమారు ₹95 నుంచి ₹100 వరకు ఉండేది. అదే సమయంలో దేశవ్యాప్తంగా LPG కనెక్షన్ల సంఖ్య కూడా పెరిగి సుమారు 3.5 కోట్లకు చేరింది. ఈ దశలో గ్యాస్ ప్రధానంగా పట్టణాల్లో విస్తరించినప్పటికీ గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఇంకా పూర్తిగా అందుబాటులోకి రాలేదు.

1998 – 2004 (వాజపేయి కాలం)

1998లో అటల్ బిహారి వాజ్ పేయ్ ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న సమయంలో LPG వినియోగం మరింత పెరిగింది.

ఈ కాలంలో ధరలు ఇలా మారాయి:

• 1998లో సుమారు ₹100
• 2000లో ₹196
• 2002లో ₹230
• 2004లో ₹268

అదే సమయంలో LPG కనెక్షన్లు కూడా గణనీయంగా పెరిగాయి. 1998లో ఉన్న 3.5 కోట్ల కనెక్షన్లు 2004 నాటికి సుమారు 8 కోట్లకు చేరాయి.

2004 – 2014 (UPA ప్రభుత్వం)

2004లో మన్మోహన్ సింగ్ నాయకత్వంలోని ప్రభుత్వం ఏర్పడిన తర్వాత కూడా LPG వినియోగం పెరుగుతూ వచ్చింది.

ఈ కాలంలో ధరల పరిస్థితి ఇలా ఉంది:

• 2004లో ₹268
• 2008లో ₹355
• 2010లో ₹345
• 2012లో ₹399
• 2014లో ₹414

ఈ సమయంలో ప్రభుత్వం LPGపై సబ్సిడీ ఎక్కువగా ఇచ్చేది. అందువల్ల ధరలు పెరిగినా వినియోగదారులపై భారం కొంత తగ్గేది.

కనెక్షన్ల సంఖ్య కూడా ఈ కాలంలో పెరిగింది:

• 2004లో సుమారు 8 కోట్లు
• 2010లో 13 కోట్లు
• 2014లో సుమారు 14 కోట్లు

2014 తర్వాత (ప్రస్తుతం వరకు)

2014లో నరేంద్రమోడీ ప్రధానమంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టిన తర్వాత LPG రంగంలో పెద్ద మార్పులు చోటు చేసుకున్నాయి. ముఖ్యంగా ప్రధానమంత్రి ఉజ్వల యోజన అనే పథకం ద్వారా పేద మహిళలకు ఉచిత LPG కనెక్షన్లు అందించారు.

ఈ కాలంలో ధరలు ఇలా మారాయి:

• 2014లో ₹414
• 2018లో ₹700 వరకు
• 2020లో ₹594 నుంచి ₹858 మధ్య
• 2022లో ₹1000 పైగా
• 2023లో సుమారు ₹903
• 2024–2026లో ప్రాంతాలవారీగా ₹900 నుంచి ₹1100 మధ్య

అయితే ఈ కాలంలో కనెక్షన్ల సంఖ్య భారీగా పెరిగింది.

• 2014లో 14 కోట్లు
• 2018లో 22 కోట్లు
• 2022లో 30 కోట్లు
• 2026 నాటికి సుమారు 33 కోట్లకు చేరినట్లు అంచనా.

సమగ్రంగా చూస్తే

1955లో కేవలం కొద్ది వేల కుటుంబాలకు మాత్రమే అందుబాటులో ఉన్న LPG సేవలు ఇప్పుడు కోట్లాది కుటుంబాలకు విస్తరించాయి. కనెక్షన్ల సంఖ్య 3 వేల నుంచి 33 కోట్ల వరకు పెరగడం LPG విస్తరణకు నిదర్శనం.

అయితే అదే సమయంలో ధరలు కూడా గణనీయంగా పెరిగాయి. 1955లో ₹7 ప్రాంతంలో ఉన్న సిలిండర్ ధర ప్రస్తుతం సుమారు ₹900 నుంచి ₹1100 మధ్య ఉంది.

ఇది LPG వినియోగం విస్తరణ, అంతర్జాతీయ చమురు ధరలు, ప్రభుత్వ సబ్సిడీ విధానాలు వంటి అనేక అంశాల ప్రభావంతో ఏర్పడిన మార్పు.

భారతదేశంలో వంట గ్యాస్ చరిత్రను పరిశీలిస్తే ఒక విషయం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది—కాలక్రమంలో LPG వినియోగం విస్తరించినంతగా ధరలు కూడా పెరిగాయి. అయినప్పటికీ, ఇది కోట్లాది కుటుంబాల జీవితాన్ని సులభతరం చేసిన ముఖ్యమైన ఇంధనంగా నిలిచింది.

ఉజ్వల పథకం నిజంగా ఎంత ఉపయోగపడింది? – పూర్తి విశ్లేషణ

భారతదేశంలో వంట గ్యాస్ వినియోగాన్ని గ్రామీణ ప్రాంతాలకు తీసుకెళ్లడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన ముఖ్యమైన పథకం ప్రధానమంత్రి ఉజ్వల యోజన (PMUY). ఈ పథకాన్ని 2016లో ప్రధానమంత్రి నరేంద్రమోడీ గారు ప్రారంభించారు.

ఈ పథకం లక్ష్యం పేద కుటుంబాలకు LPG కనెక్షన్ అందించి, వారు మట్టికట్టెలు మరియు బొగ్గు వంటివి వాడకుండా శుభ్రమైన ఇంధనంతో వంట చేయడం.

పథకం ప్రారంభానికి ముందు పరిస్థితి

2014 వరకు భారతదేశంలో LPG కనెక్షన్లు సుమారు 14 కోట్ల వరకు మాత్రమే ఉండేవి. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో చాలా కుటుంబాలు ఇంకా:

• కట్టెలు
• గడ్డి
• బొగ్గు
• కిరోసిన్

వంటి ఇంధనాలతో వంట చేసేవి. ఇవి ఉపయోగించడం వల్ల పొగ ఎక్కువగా వస్తుంది. దీని వల్ల మహిళలు మరియు పిల్లలు శ్వాస సంబంధిత వ్యాధులకు గురయ్యే ప్రమాదం ఉండేది.

పథకం ఎలా అమలైంది

ప్రభుత్వం పేద కుటుంబాలను గుర్తించడానికి SECC-2011 డేటా ఉపయోగించింది. అర్హులైన కుటుంబాల్లో మహిళ పేరుతో గ్యాస్ కనెక్షన్ ఇచ్చారు.

ప్రతి కుటుంబానికి:

• LPG కనెక్షన్
• రెగ్యులేటర్
• భద్రతా పరికరాలు

ఇవన్నీ ఇచ్చారు.

ఈ పథకాన్ని అమలు చేసిన ప్రభుత్వ ఆయిల్ కంపెనీలు:

• Indian Oil Corporation
• Bharat Petroleum
• Hindustan Petroleum

ఎన్ని కనెక్షన్లు ఇచ్చారు?

PMUY ప్రారంభంలో లక్ష్యం 5 కోట్ల కనెక్షన్లు ఇవ్వడం.

తర్వాత లక్ష్యాన్ని పెంచి 8 కోట్లకు చేశారు.

2024 నాటికి ఈ పథకం ద్వారా 9.6 కోట్లకు పైగా LPG కనెక్షన్లు ఇచ్చినట్లు ప్రభుత్వం తెలిపింది.

పథకం వల్ల వచ్చిన మార్పులు

2014లో ఉన్న 14 కోట్ల కనెక్షన్లు 2024 నాటికి 30 కోట్లకు పైగా పెరిగాయి.

పొగ వల్ల వచ్చే శ్వాస సంబంధిత సమస్యలు తగ్గే అవకాశం పెరిగింది.

మునుపు పట్టణాల్లో మాత్రమే ఎక్కువగా ఉండే LPG సేవలు గ్రామాలకు కూడా విస్తరించాయి.

మునుపు మహిళలు కట్టెల కోసం అడవులకు వెళ్లాల్సి వచ్చేది. LPG వల్ల ఆ సమయం ఆదా అవుతోంది.