సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్ పై చర్యలు సులభమా?
మళ్లీ సీఈసీ అభిశంసన అస్త్రం..
జ్ఞానేశ్ కుమార్పై చర్యలకు INDIA కూటమి మళ్లీ సిద్ధమవుతోందా?
న్యూఢిల్లీ: ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ (CEC) జ్ఞానేశ్ కుమార్పై చర్యలకు డిమాండ్ చేస్తూ ప్రతిపక్ష INDIA కూటమి మరోసారి రాజకీయంగా, పార్లమెంటరీగా సమన్వయానికి సిద్ధమవుతోంది. ఎన్నికల సంఘం, ఓటర్ల జాబితా సవరణ అంశాలపై ప్రతిపక్ష పార్టీల మధ్య పెరుగుతున్న సమన్వయం నేపథ్యంలో సెప్టెంబర్ 30న ఢిల్లీలోని కాన్స్టిట్యూషన్ క్లబ్లో INDIA కూటమి కీలక సమావేశం నిర్వహించనున్నట్లు తాజా నివేదికలు వెల్లడిస్తున్నాయి.
ఈ సమావేశంలో సీఈసీ జ్ఞానేశ్ కుమార్పై మరోసారి తొలగింపు నోటీసు తీసుకురావడం, ఆయన రాజీనామా డిమాండ్ను ముందుకు తీసుకెళ్లడం, ఎన్నికల సంఘానికి సంబంధించిన అంశాలపై ఉమ్మడి కార్యాచరణ రూపొందించడం వంటి విషయాలపై చర్చ జరిగే అవకాశం ఉన్నట్లు సమాచారం. తాజా ప్రయత్నం విజయవంతమైతే, ఈ ఏడాదిలో సీఈసీని తొలగించాలన్న ప్రతిపక్షాల ప్రయత్నంలో ఇది మరో దశ కానుంది.
మార్చిలోనే మొదటి ప్రయత్నం
2026 మార్చి 12న జ్ఞానేశ్ కుమార్ను పదవి నుంచి తొలగించాలని కోరుతూ లోక్సభలో 130 మంది, రాజ్యసభలో 63 మంది ప్రతిపక్ష ఎంపీలు నోటీసులపై సంతకాలు చేశారు. ఈ నోటీసులో సీఈసీపై పక్షపాత ధోరణి, ఎన్నికల ప్రక్రియకు సంబంధించిన పలు ఆరోపణలు సహా పలు అంశాలను ప్రతిపక్షాలు ప్రస్తావించాయి.
అయితే ఈ నోటీసులను లోక్సభ స్పీకర్ ఓం బిర్లా, రాజ్యసభ చైర్మన్ సీపీ రాధాకృష్ణన్ ఏప్రిల్ 6న తిరస్కరించారు. రాజ్యసభ నోటీసు 63 మంది సభ్యుల సంతకాలతో, లోక్సభ నోటీసు 130 మంది సభ్యుల సంతకాలతో సమర్పించబడినట్లు అధికారిక ప్రక్రియలో నమోదైంది.
ఆ తర్వాత ఏప్రిల్ 24న రాజ్యసభలో 73 మంది ప్రతిపక్ష ఎంపీల మద్దతుతో మరో తొలగింపు నోటీసు సమర్పించినట్లు కూడా నివేదికలు వెలువడ్డాయి.
సీఈసీని తొలగించడం అంత సులభం కాదు
సీఈసీ పదవికి రాజ్యాంగం ప్రత్యేక రక్షణ కల్పించింది. ఆర్టికల్ 324(5) ప్రకారం, ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ను సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిని తొలగించే విధానాన్ని పోలిన విధానంలో, అదే తరహా ప్రాతిపదికలపై మాత్రమే తొలగించవచ్చు.
అంటే కేవలం పార్లమెంటులో రాజకీయ మెజారిటీ ఉండటం లేదా ఒక తీర్మానం పెట్టడం ద్వారా సీఈసీని తొలగించడం సాధ్యం కాదు.
మొదటి మెట్టులోనే కీలకమైన పరీక్ష
Judges (Inquiry) Act, 1968లోని సంబంధిత నిబంధనల ప్రకారం, లోక్సభలో కనీసం 100 మంది సభ్యులు, రాజ్యసభలో కనీసం 50 మంది సభ్యులు సంతకం చేసిన నోటీసు అవసరం. నోటీసును స్పీకర్ లేదా రాజ్యసభ చైర్మన్ పరిశీలించి స్వీకరించవచ్చు లేదా తిరస్కరించవచ్చు.
నోటీసు అంగీకరించబడితే తదుపరి దశలో విచారణ కమిటీ ఏర్పాటు చేసే ప్రక్రియ ప్రారంభమవుతుంది.
ముగ్గురు సభ్యులతో విచారణ కమిటీ
ఈ కమిటీలో—
- సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి లేదా సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల్లో ఒకరు,
- హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తుల్లో ఒకరు,
- ఒక ప్రముఖ న్యాయకోవిదుడు
ఉంటారు. ఆరోపణలపై విచారణ జరిపి, ప్రతి ఆరోపణపై తమ నిర్ధారణలను నివేదిక రూపంలో పార్లమెంట్కు సమర్పిస్తారు.
కాబట్టి కేవలం రాజకీయ ఆరోపణలు చేయడం ఒక్కటే సరిపోదు. వాటికి సంబంధించిన విచారణ, ఆధారాలు, కమిటీ నివేదిక వంటి అనేక దశలను ఈ ప్రక్రియలో అధిగమించాల్సి ఉంటుంది.
చివరి నిర్ణయం కూడా పార్లమెంట్దే
విచారణ కమిటీ నివేదికలో తప్పిదం నిర్ధారణ అయినా, ప్రక్రియ అక్కడితో ముగియదు. పార్లమెంట్లో రాజ్యాంగపరమైన తొలగింపు తీర్మానం ఆమోదం పొందాల్సి ఉంటుంది. ఆ తీర్మానానికి రాజ్యాంగంలోని **ఆర్టికల్ 124(4)**లో పేర్కొన్న ప్రత్యేక మెజారిటీ అవసరమవుతుంది.
అందువల్ల సీఈసీ తొలగింపు ప్రక్రియను సాధారణ పార్లమెంటరీ తీర్మానంతో పోల్చలేం. ఇది బహుళ దశలతో కూడిన అత్యంత కఠినమైన రాజ్యాంగ ప్రక్రియ.
మళ్లీ అదే రాజకీయ అస్త్రమా?
మార్చిలో ప్రారంభమైన సీఈసీ తొలగింపు ప్రయత్నం ఏప్రిల్లో స్పీకర్, రాజ్యసభ చైర్మన్ స్థాయిలోనే తిరస్కరణకు గురైంది. ఇప్పుడు సెప్టెంబర్ 30 సమావేశం ద్వారా ప్రతిపక్షాలు మరోసారి ఈ అంశాన్ని ఉమ్మడి రాజకీయ కార్యాచరణగా మార్చేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నాయి.
ఇది కేవలం సీఈసీపై చర్యల డిమాండ్గా మాత్రమే కాకుండా, ఎన్నికల సంఘం పనితీరు, ఓటర్ల జాబితా సవరణ, SIR తదితర అంశాలపై ప్రతిపక్షాల రాజకీయ పోరాటంలో భాగంగా కూడా మారుతోంది. మరోవైపు ఎన్నికల సంఘం తన నిర్ణయాలు చట్టపరమైన విధానాల ప్రకారమే జరుగుతున్నాయని, సంస్థలో భిన్నాభిప్రాయాలు ఉండటం సంస్థాగత చర్చల్లో సాధారణమేనని చెబుతోంది.
దేశ చరిత్రలో ఇప్పటివరకు ఏ సీఈసీని కూడా ఈ తరహా పార్లమెంటరీ తొలగింపు ప్రక్రియ ద్వారా పదవి నుంచి తొలగించిన ఉదాహరణ లేదు. అందుకే జ్ఞానేశ్ కుమార్పై మరోసారి ప్రారంభమవుతున్న ఈ ప్రయత్నం రాజకీయంగానే కాకుండా రాజ్యాంగపరంగా కూడా ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది.
చివరికి ఈ మొత్తం వ్యవహారంలో కీలకమైన ప్రశ్న ఒక్కటే—సీఈసీపై వచ్చిన ఆరోపణలు రాజకీయ విమర్శల స్థాయిలోనే మిగులుతాయా? లేక రాజ్యాంగం నిర్దేశించిన కఠినమైన విచారణ ప్రక్రియను దాటి నిర్ధారణకు వస్తాయా?
సెప్టెంబర్ 30న ఢిల్లీలో జరగనున్న INDIA కూటమి సమావేశం తర్వాత ఈ అంశంపై ప్రతిపక్షాల తదుపరి అడుగు ఏంటన్నది స్పష్టత వచ్చే అవకాశం ఉంది.