అటల్ బిహారీ వాజ్పేయి — జీవిత చరిత్ర, రాజకీయ ప్రస్థానం
ప్రధానమంత్రిగా అటల్ బిహారీ వాజ్పేయి
శ్రీ అటల్ బిహారీ వాజ్పేయి భారత ప్రధానమంత్రిగా మూడు పర్యాయాలు బాధ్యతలు చేపట్టారు. తొలిసారి 1996 మే 16 నుంచి మే 31 వరకు ప్రధానమంత్రిగా పనిచేశారు. అనంతరం 1998 మార్చి 19 నుంచి 1999 అక్టోబర్ వరకు, ఆ తర్వాత 1999 అక్టోబర్ 13 నుంచి 2004 మే 13 వరకు ప్రధానమంత్రిగా కొనసాగారు.
1999లో జరిగిన లోక్సభ ఎన్నికల అనంతరం ప్రధానమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేయడంతో, జవహర్లాల్ నెహ్రూ తర్వాత వరుసగా మూడు లోక్సభల కాలంలో ప్రధానమంత్రిగా కొనసాగిన తొలి వ్యక్తిగా వాజ్పేయి నిలిచారు. అలాగే, ఇందిరాగాంధీ తర్వాత వరుస ఎన్నికల్లో తన పార్టీని విజయపథంలో నడిపించిన ప్రధానమంత్రిగా కూడా ఆయన ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందారు.
జననం, కుటుంబం, విద్య
అటల్ బిహారీ వాజ్పేయి 1924 డిసెంబర్ 25న మధ్యప్రదేశ్లోని గ్వాలియర్లో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు శ్రీ కృష్ణ బిహారీ వాజ్పేయి, శ్రీమతి కృష్ణాదేవి.
గ్వాలియర్లోని విక్టోరియా కళాశాలలో (ప్రస్తుతం లక్ష్మీబాయి కళాశాల), అనంతరం ఉత్తరప్రదేశ్లోని కాన్పూర్ DAV కళాశాలలో విద్యాభ్యాసం చేశారు. ఆయన రాజకీయ శాస్త్రంలో M.A. పట్టా పొందారు.
రాజకీయ నాయకుడిగానే కాకుండా కవి, రచయిత, సంపాదకుడు, గొప్ప వక్తగా కూడా వాజ్పేయి ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందారు.
నాలుగు దశాబ్దాల పార్లమెంటరీ అనుభవం
వాజ్పేయి పార్లమెంటరీ జీవితం నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా కొనసాగింది. 1957లో తొలిసారి లోక్సభకు ఎన్నికయ్యారు.
ఆయన 2వ, 4వ, 5వ, 6వ, 7వ, 10వ, 11వ, 12వ, 13వ లోక్సభలకు ఎన్నికయ్యారు. 1962, 1986 సంవత్సరాల్లో రాజ్యసభ సభ్యుడిగానూ పనిచేశారు.
2004లో లక్నో నియోజకవర్గం నుంచి వరుసగా ఐదోసారి లోక్సభకు ఎన్నికయ్యారు.
వివిధ సమయాల్లో ఉత్తరప్రదేశ్, గుజరాత్, మధ్యప్రదేశ్, ఢిల్లీ నుంచి పార్లమెంటుకు ఎన్నికైన ప్రత్యేకత కూడా ఆయనకు ఉంది.
జనసంఘ్ నుంచి బీజేపీ వరకు
1951లో ఏర్పడిన భారతీయ జనసంఘ్ వ్యవస్థాపక సభ్యుల్లో వాజ్పేయి ఒకరు. 1968 నుంచి 1973 వరకు జనసంఘ్ అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు.
1977లో జనతా పార్టీ ఏర్పాటులో వ్యవస్థాపక సభ్యుడిగా ఉన్నారు. 1980లో భారతీయ జనతా పార్టీ ఏర్పడినప్పుడు దాని వ్యవస్థాపక నాయకుల్లో ఒకరిగా నిలిచారు.
1980 నుంచి 1986 వరకు బీజేపీ జాతీయ అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. 1980-84, 1986, 1993-96 కాలాల్లో బీజేపీ పార్లమెంటరీ పార్టీ నాయకుడిగా వ్యవహరించారు.
1993 నుంచి 1996 వరకు లోక్సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా ఉన్నారు.
విదేశాంగ మంత్రిగా
మొరార్జీ దేశాయ్ నేతృత్వంలోని జనతా ప్రభుత్వంలో 1977 మార్చి 24 నుంచి 1979 జూలై 28 వరకు భారత విదేశాంగ మంత్రిగా పనిచేశారు.
విదేశాంగ విధానంపై ఆయనకు ప్రత్యేకమైన దృష్టి ఉండేది. అనంతరం ఆయన ప్రసంగాలు, విదేశాంగ విధానంపై చేసిన వ్యాఖ్యలు పుస్తకాల రూపంలో కూడా ప్రచురించబడ్డాయి.
1998 అణుపరీక్షలు — పోఖ్రాన్
వాజ్పేయి ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న సమయంలో భారతదేశం ప్రపంచ రాజకీయాల్లో కీలకమైన నిర్ణయం తీసుకుంది.
1998 మేలో రాజస్థాన్లోని పోఖ్రాన్లో భారత్ వరుస అణు పరీక్షలు నిర్వహించింది. దీంతో భారత్ అణ్వస్త్ర సామర్థ్యం కలిగిన దేశాల సరసన తన స్థానాన్ని స్పష్టంగా ప్రకటించింది.
ఈ నిర్ణయం అంతర్జాతీయంగా తీవ్ర చర్చకు దారితీసినప్పటికీ, భారత భద్రత మరియు స్వావలంబన దృష్ట్యా ఇది చారిత్రాత్మక నిర్ణయంగా పరిగణించబడింది.
లాహోర్ బస్ యాత్ర
1999 ఫిబ్రవరిలో అటల్ బిహారీ వాజ్పేయి బస్సులో పాకిస్థాన్కు వెళ్లి లాహోర్ చేరుకున్నారు.
భారత్–పాకిస్థాన్ మధ్య శాంతి, చర్చల ద్వారా సమస్యలను పరిష్కరించాలనే ఉద్దేశంతో ఆయన ఈ ప్రయాణం చేశారు. ఈ చర్యకు అంతర్జాతీయంగా ప్రశంసలు లభించాయి.
అయితే అనంతరం కార్గిల్ యుద్ధం రూపంలో పాకిస్థాన్ వైపు నుంచి జరిగిన చొరబాటుతో పరిస్థితి మారిపోయింది. భారత సైన్యం చొరబాటుదారులను వెనక్కి తరిమికొట్టడంతో కార్గిల్లో భారత్ విజయం సాధించింది. ఆ సంక్షోభాన్ని వాజ్పేయి ప్రభుత్వం సమర్థంగా నిర్వహించింది.
ఆర్థిక అభివృద్ధి, మౌలిక వసతులు
వాజ్పేయి ప్రధానమంత్రి హయాంలో ఆర్థిక వ్యవస్థకు, మౌలిక వసతులకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం లభించింది.
ఆయన ప్రభుత్వ కాలంలో:
- జాతీయ రహదారుల అభివృద్ధి
- గోల్డెన్ క్వాడ్రిలేటరల్ ప్రాజెక్టు
- గ్రామీణ మౌలిక వసతుల అభివృద్ధి
- వ్యవసాయ రంగానికి ప్రోత్సాహం
- విదేశీ మారక నిల్వల పెరుగుదల
- మానవ అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు
వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు.
వాజ్పేయి తరచూ “మనం వేగంగా అభివృద్ధి చెందాలి. మనకు మరో ప్రత్యామ్నాయం లేదు” అనే భావనను వ్యక్తం చేసేవారు.
గ్రామీణ పేదల ఆర్థిక సాధికారత, బలమైన మౌలిక వసతులు, స్వయం సమృద్ధి కలిగిన భారతదేశం నిర్మాణం ఆయన ఆర్థిక దృక్పథంలో ముఖ్యమైన అంశాలు.
వాజ్పేయి కవి, రచయితగా
రాజకీయాలతో పాటు సాహిత్యంపై కూడా వాజ్పేయికి అపారమైన ఆసక్తి ఉండేది.
ఆయన రాష్ట్రధర్మ అనే హిందీ మాసపత్రికను, పంచజన్య అనే హిందీ వారపత్రికను సంపాదించారు. అలాగే స్వదేశ్, వీర్ అర్జున్ వంటి దినపత్రికలతోనూ పనిచేశారు.
ఆయన రచనల్లో:
- మేరీ సంసదీయ యాత్ర — నాలుగు సంపుటాలు
- మేరీ ఇక్యావన్ కవితాయేన్
- సంకల్ప కాల్
- శక్తి-సే-శాంతి
- Four Decades in Parliament
- లోక్సభ మే అటల్జీ
- మృత్యు యా హత్యా
- అమర్ బలిదాన్
- కైదీ కవిరాజ్ కీ కుండలియాన్
- New Dimensions of India’s Foreign Policy
- జనసంఘ్ ఔర్ ముసల్మాన్
- సంసద్ మే తీన్ దశక్
- అమర్ ఆగ్ హై
వంటి రచనలు ఉన్నాయి.
ఎమర్జెన్సీ సమయంలో జైలులో ఉన్నప్పుడు ఆయన రాసిన కవితలు కూడా ప్రత్యేకంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.
పార్లమెంటరీ కమిటీల్లో సేవలు
వాజ్పేయి అనేక ముఖ్యమైన పార్లమెంటరీ కమిటీల్లో పనిచేశారు.
1966-67: ప్రభుత్వ హామీల కమిటీ చైర్మన్
1967-70: పబ్లిక్ అకౌంట్స్ కమిటీ చైర్మన్
1990-91: రాజ్యసభ పిటిషన్స్ కమిటీ చైర్మన్
1991-93: లోక్సభ పబ్లిక్ అకౌంట్స్ కమిటీ చైర్మన్
1993-96: విదేశీ వ్యవహారాల స్టాండింగ్ కమిటీ చైర్మన్
స్వాతంత్ర్య పోరాటం, ఎమర్జెన్సీ
వాజ్పేయి స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో పాల్గొన్నారు. 1942లో జైలుకు వెళ్లారు.
1975-77 మధ్య దేశంలో విధించిన ఎమర్జెన్సీ సమయంలో ఆయనను నిర్బంధించారు.
సామాజిక సేవ, అంతర్జాతీయ వ్యవహారాలు
వాజ్పేయి 1961 నుంచి నేషనల్ ఇంటిగ్రేషన్ కౌన్సిల్ సభ్యుడిగా ఉన్నారు.
అనేక సామాజిక, సాంస్కృతిక సంస్థలతో అనుబంధం కలిగి ఉన్నారు. షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగల అభ్యున్నతి, మహిళలు, పిల్లల సంక్షేమం వంటి అంశాలపై ఆసక్తి చూపారు.
అంతర్జాతీయ వ్యవహారాలపై కూడా ఆయనకు ప్రత్యేక ఆసక్తి ఉండేది. ఆఫ్రికా, ఆస్ట్రేలియా, యూరప్, కెనడా, జపాన్, శ్రీలంక, స్విట్జర్లాండ్ తదితర దేశాలను వివిధ పార్లమెంటరీ ప్రతినిధి బృందాలతో సందర్శించారు.
ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్ అసెంబ్లీకి కూడా భారత ప్రతినిధి బృందంలో పలుమార్లు పాల్గొన్నారు.
పురస్కారాలు, గౌరవాలు
దేశానికి చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా వాజ్పేయికి అనేక పురస్కారాలు లభించాయి.
1992లో పద్మవిభూషణ్ పురస్కారం అందుకున్నారు.
1994లో లోకమాన్య తిలక్ పురస్కారం అందుకున్నారు. అదే సంవత్సరంలో ఉత్తమ పార్లమెంటేరియన్గా పండిట్ గోవింద్ వల్లభ్ పంత్ అవార్డు పొందారు.
1993లో కాన్పూర్ విశ్వవిద్యాలయం ఆయనకు గౌరవ డాక్టరేట్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ ప్రదానం చేసింది.
తరువాత భారతదేశ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన భారతరత్నతో సత్కరించబడ్డారు.
అటల్ బిహారీ వాజ్పేయి — ప్రత్యేకత
అటల్ బిహారీ వాజ్పేయి రాజకీయ నాయకుడిగా మాత్రమే కాకుండా అద్భుతమైన వక్త, కవి, రచయిత, పార్లమెంటేరియన్, దౌత్యవేత్త, రాజనీతిజ్ఞుడిగా గుర్తింపు పొందారు.
భారతదేశాన్ని అణుశక్తిగా నిలబెట్టడం, జాతీయ రహదారుల విస్తరణ, గోల్డెన్ క్వాడ్రిలేటరల్ వంటి భారీ మౌలిక వసతుల ప్రాజెక్టులు, ఆర్థిక సంస్కరణలు, గ్రామీణాభివృద్ధిపై దృష్టి వంటి అంశాలు ఆయన ప్రధానమంత్రి వారసత్వంలో ముఖ్యమైన భాగాలుగా నిలిచాయి.
ఆయన ప్రసంగాల్లోని స్పష్టత, కవిత్వంలోని భావోద్వేగం, రాజకీయ నిర్ణయాల్లోని ధైర్యం ఆయనను భారత రాజకీయ చరిత్రలో ప్రత్యేకమైన నాయకుడిగా నిలబెట్టాయి.
వాజ్పేయి రాజకీయ జీవితంలోని ముఖ్యమైన పదవులు
1951: భారతీయ జనసంఘ్ వ్యవస్థాపక సభ్యుడు
1957: 2వ లోక్సభకు ఎన్నిక
1957-77: జనసంఘ్ పార్లమెంటరీ పార్టీ నాయకుడు
1962: రాజ్యసభ సభ్యుడు
1966-67: ప్రభుత్వ హామీల కమిటీ చైర్మన్
1967: 4వ లోక్సభకు ఎన్నిక
1967-70: పబ్లిక్ అకౌంట్స్ కమిటీ చైర్మన్
1968-73: భారతీయ జనసంఘ్ అధ్యక్షుడు
1971: 5వ లోక్సభకు ఎన్నిక
1977: 6వ లోక్సభకు ఎన్నిక
1977-79: కేంద్ర విదేశాంగ మంత్రి
1977-80: జనతా పార్టీ వ్యవస్థాపక సభ్యుడు
1980: 7వ లోక్సభకు ఎన్నిక
1980-86: భారతీయ జనతా పార్టీ అధ్యక్షుడు
1980-84, 1986, 1993-96: బీజేపీ పార్లమెంటరీ పార్టీ నాయకుడు
1986: రాజ్యసభ సభ్యుడు
1990-91: పిటిషన్స్ కమిటీ చైర్మన్
1991: 10వ లోక్సభకు ఎన్నిక
1991-93: పబ్లిక్ అకౌంట్స్ కమిటీ చైర్మన్
1993-96: విదేశీ వ్యవహారాల కమిటీ చైర్మన్, లోక్సభ ప్రతిపక్ష నాయకుడు
1996: 11వ లోక్సభకు ఎన్నిక
16 మే 1996 – 31 మే 1996: భారత ప్రధానమంత్రి
1996-97: లోక్సభ ప్రతిపక్ష నాయకుడు
1997-98: విదేశీ వ్యవహారాల కమిటీ చైర్మన్
1998: 12వ లోక్సభకు ఎన్నిక
1998-99: భారత ప్రధానమంత్రి
1999: 13వ లోక్సభకు ఎన్నిక
13 అక్టోబర్ 1999 – 13 మే 2004: భారత ప్రధానమంత్రి
అటల్ బిహారీ వాజ్పేయి వారసత్వం: భారత రాజకీయాల్లో సిద్ధాంతం, పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యం, జాతీయ భద్రత, మౌలిక వసతులు, ఆర్థిక అభివృద్ధి, సాహిత్యం—ఈ అన్ని రంగాలను కలిపిన అరుదైన నాయకుడిగా ఆయన పేరు చరిత్రలో నిలిచిపోయింది.
అటల్ జీ 16 ఆగష్టు 2018 లో పరమపదించారు.
